Wat is het verschil tussen een rijverbod en een rijongeschiktheid?

Een rijverbod wordt steeds opgelegd door de Politierechtbank of de Correctionele Rechtbank (in het geval van hoger beroep) en dient als bestraffing voor verschillende verkeersinbreuken (zoals o.a. overdreven snelheid, gebruik van alcohol/drugs achter het stuur, gebrek aan verzekering, …) (artikel 38 e.v. Wegverkeerswet – artikel 35 Wegverkeerswet – …).

Een rijongeschiktheid kan bij een verkeersinbreuk worden bevolen door het Parket (zelfs voorafgaandelijk aan een dagvaarding voor de Politierechtbank) of worden opgelegd door de Politierechtbank of de Correctionele Rechtbank (in het geval van hoger beroep) (na dagvaarding).

Een rijongeschiktheid wordt uitgesproken als er geoordeeld wordt dat iemand niet meer geestelijk of lichamelijk geschikt is om een motorvoertuig te besturen (artikel 42 Wegverkeerswet). In dit geval is de beslissing tot rijongeschiktheid een beveiligingsmaatregel. Dit zal zich bv. voordoen bij een alcohol – of drugsproblematiek of indien iemand door zijn leeftijd niet meer in staat is te rijden zonder gevaar voor zichzelf en anderen.

Hoe lang duurt een rijverbod/rijongeschiktheid?

Bij een rijverbod wordt de duur bepaald door de bepalingen in de wegverkeerswet.Voor diverse overtredingen wordt aan de rechtbank de vrijheid gegeven om al dan niet een rijverbod op te leggen en de duur ervan te bepalen. Het rijverbod is in deze gevallen ‘facultatief’. Om de duur van het rijverbod te betalen, houdt de rechtbank rekening met de specifieke omstandigheden van de zaak, het strafregister, … Van een dergelijk ‘facultatief’ rijverbod is sprake bij milde snelheidsovertredingen, overtredingen van de tweede of derde graad, lichte alcoholintoxicatie.In andere gevallen is de rechtbank echter verplicht een rijverbod van een bepaalde duur op te leggen. Zo is bij een overtreding van de vierde graad (vb. het negeren van een slagboom bij een overweg) een rijverbod verplicht van tenminste 8 dagen. Ook bij dronkenschap is er een verplicht rijverbod van ten minste 1 maand.
Indien u bij zware overtredingen (o.a. zware snelheidsovertredingen, rijden zonder verzekering, rijden tijdens een rijverbod of ongeschiktheid, …) binnen een termijn van 3 jaar na een vorige veroordeling opnieuw een zware overtreding begaat, is zelfs een rijverbod van ten minste 3 maanden verplicht. Bij nieuwe zware overtredingen daarna kan dit oplopen tot een rijverbod van minstens 6 maanden (bij een tweede overtreding) of minstens 9 maand (bij nog verdere overtredingen) (artikel 38 §6 Wegverkeerswet).

Een rijongeschiktheid wordt in principe opgelegd voor onbepaalde duur.Het rijverbod zal slechts opgeheven kunnen worden na een periode van 6 maand p voorwaarde dat kan worden aangetoond dat een persoon opnieuw geschikt is om een motorvoertuig te besturen (artikel 44 Wegverkeerswet).Dit kan door het voorleggen van testen waarbij wordt aangetoond dat iemand zich reeds 6 maanden volledig onthoudt van alcohol of drugs, …
Om de ongeschiktheid ongedaan te maken, dient een verzoekschrift te worden gericht aan het openbaar ministerie waarna de rechtbank die de ongeschiktheid heeft uitgesproken, zal oordelen (artikel 44 Wegverkeerswet).

Treedt het rijverbod onmiddellijk in werking?

Bij een rijverbod dat als straf wordt opgelegd op een zitting van de Politierechtbank treedt dit niet onmiddellijk op deze zitting in werking.Het vonnis dient eerst administratief te worden verwerkt en de beroepstermijn dient verstreken te zijn.
Pas nadien zal het rijverbod persoonlijk worden betekend hetgeen in de praktijk het meest gebeurt door de wijkagent.Daarna is er een termijn van 4 dagen om het rijbewijs binnen te brengen bij de griffie. Binnen deze termijn mag er nog met het voertuig gereden worden. U kan dus binnen deze termijn nog zelf naar de griffie rijden. Nadat u het rijbewijs hebt afgegeven, mag u het voertuig niet meer besturen, ook niet om terug naar huis te rijden!

Bij een ongeschiktheid waarbij het rijverbod wordt opgelegd als beveiligingsmaatregel, treedt dit rijverbod onmiddellijk in werking. Vanaf het moment dat de ongeschiktheid op de zitting wordt uitgesproken, mag er geen motorvoertuig meer bestuurd worden.

Voor welke motorvoertuigen geldt het rijverbod? Mag u m.a.w. nog rijden met de fiets, met de step, met de speedpedelec, …?

In de wegverkeerswet wordt uitdrukkelijk voorzien dat het rijverbod (zowel als straf of bij een ongeschiktheid) geldt voor het besturen van een motorvoertuig.

In de wegverkeerswet wordt echter niet uitdrukkelijk voorzien in een definitie van wat onder een motorvoertuig verstaan moet worden.

Het Hof van Cassatie heeft dit uitgeklaard in een arrest d.d. 16/09/2025.

Het Hof van Cassatie geeft in dit arrest eerst aan dat voor de bepalingen van de Wegverkeerswet er geen toepassing gemaakt mag worden van definities van een motorvoertuig uit andere wetgeving (zoals bijv. de verzekeringswetgeving).

Verder definieert het Hof van Cassatie een motorvoertuig als volgt:

elk voertuig dat wordt voortgestuwd door enkel een mechanische kracht, geleverd door een verbrandingsmotor of een elektrische motor, dit wil zeggen door een mechanische kracht die het voertuig autonoom kan laten bewegen zonder het gebruik van spierkracht door de bestuurder ervan
met uitsluiting evenwel van een mechanische kracht die enkel trapondersteuning of een meeloop- of wegrijhulpfunctie biedt.
Of voor het besturen van een voertuig een rijbewijs vereist is, heeft geen belang.
Het is niet van belang of voor het starten een fysieke inspanning zoals een duw of een stap vereist is”

Concreet betekent dit dat als motorvoertuig wordt beschouwd, ieder toestel dat autonoom voortbeweegt zonder dat de gebruiker ervan zelf spierkracht moet gebruiken.

Van zodra de mechanische kracht enkel dient als trapondersteuning, meeloop of wegrijhulp, is er geen sprake van het autonoom voortbewegen maar dient de bestuurder zelf nog te trappen om het voertuig vooruit te laten gaan.

Concreet betekent dit dat er wel nog gereden mag worden met : een fiets, een elektrische fiets, een klassieke step, een skateboard, skeelers, … Voor deze toestellen is er immers spierkracht nodig om deze te laten voortbewegen.

Daarentegen mag tijdens het rijverbod niet gereden worden met een elektrische step, een monowheel, een segway, een hoverboard, een elektrische rolstoel, een scootmobiel, … . Volgens de definitie van het Hof van Cassatie worden deze als een motorvoertuig beschouwd aangezien deze volledig autonoom voortbewegen zonder spierkracht.

Hoewel een speedpedelec in principe eveneens met spierkracht voortbewogen moet worden, is voor het besturen van een speedpedelec een rijbewijs vereist. Aangezien het rijbewijs tijdens het rijverbod werd binnengebracht op de griffie, kan hiermee dus niet meer gereden worden.